Kardynalne zasady wybierania posłów do Sejmu RP, postulowane przez Ruch Obywatelski na rzecz Jednomandatowych Okręgów Wyborczych (JOW), utworzony przez śp. prof. Jerzego Przystawę

(wytyczne dla ducha i litery prawa wyborczego, regulującego tryb wyborów sejmowych)

REGUŁA JOW – prezentacja PPT

1. Równa dla wszystkich pełnoprawnych obywateli Polski pełna swoboda indywidualnego kandydowania na posła. Zasada równych i otwartych możliwości: równość kandydowania obejmuje cały proces wyborczy, w tym czas trwania kampanii wyborczej i jej finansowanie wyłącznie ze środków niepublicznych, z limitem wydatków równym dla kandydatów niezależnych i partyjnych).
– W celu dokonania rejestracji, kandydujący stawia się osobiście w Okręgowej Komisji Wyborczej i składa pisemne poparcie co najmniej dziesięciu wyborców danego okręgu oraz dowód wpłaty kaucji, ze środków własnych kandydata, nie wyższej niż średnie miesięczne wynagrodzenie, zwracanej, jeśli kandydat uzyska minimum 5% ważnie oddanych głosów (taki sposób zgłaszania kandydatury respektuje gwarantowane polską Konstytucją prawo każdego obywatela do swobodnego ubiegania się o mandat posła, w przeciwieństwie do gwałcącej to prawo ordynacji partyjnych list wyborczych).
– Na karcie do głosowania nazwiska kandydatów umieszcza się w kolejności alfabetycznej, a informację o ich partyjnej przynależności, umieszcza się przy nazwisku kandydata.

2. Podział Polski na 460 jednomandatowych okręgów wyborczych, dla wybrania takiej samej liczby posłów, zapisanej w Konstytucji.  Poseł reprezentuje wszystkich wyborców okręgu. Małe okręgi,  ok. 67 tys. wyborców,  umożliwiają i niezależnym, i partyjnym kandydatom bezpośredni kontakt z wyborcami, przez co wyrównują ich wyborcze szanse. Więź wybranego z wyborcami realna. Odpowiedzialność przed nimi wymusza otwarty konkurs.

3. Posłem zostaje zdobywca największej liczby głosów oddanych w jednej turze głosowania. Zasada pierwszy na mecie: jedna tura chroni przed partyjnymi manipulacjami, nieodłącznymi przy wyborach dwuturowych, i mobilizuje wyborców do poparcia konkretnego kandydata. Przy remisie, decyduje losowanie; gdy jest tylko jeden kandydat, posłem zostaje bez głosowania, brak kandydatów, oznacza brak posła w danym okręgu.

4. Obywatelski i medialny nadzór głosowania w obwodach oraz publiczne liczenie głosów w okręgu:
– Urny wyborcze o konstrukcji zabezpieczającej przed nieupoważnionym dostępem.
– Przed rozpoczęciem głosowania obywatelski i medialny nadzór sprawdzenia urn wyborczych.
– Ciągły nadzór głosowania, od jego rozpoczęcia, aż do dostarczenia urn zabezpieczonymi pojazdami do miejsca liczenia głosów w Okręgowej Komisji Wyborczej.
– Publiczne liczenie głosów, z udziałem kandydatów, ich pełnomocników i członków komitetów wyborczych, prowadzi Okręgowa Komisja Wyborcza, której przewodniczy osoba lokalnego zaufania publicznego.
– Wynik liczenia oddanych głosów Okręgowa Komisja Wyborcza ogłasza natychmiast po jego zakończeniu.
(ww. rozwiązania, wzorowane na brytyjskich, chronią uczciwość przeprowadzenia wyborów)

Pierwsze wybory wg zasad zebranych w Regule wyborczej JOW, nie wcześniej niż pół roku po urzędowym ogłoszeniu prawa wyborczego, uwzględniającego te zasady. W tym czasie:
a. Szeroka prezentacja niniejszych zasad i ich pożytków, w porównaniu z ordynacją partyjnych list wyborczych.
b. Możliwość zawieranie porozumień; w okręgach, dla wyłaniania kandydatów wspólnych dla zbliżonych opcji politycznych oraz między okręgami, dla tworzenia ugrupowań politycznych o zasięgu regionalnym i krajowym.
c. Możliwość prezentowanie się wyborcom przez kandydatów – kampania wyborcza w 460 JOW.

Odwołanie posła w czasie trwania kadencji jest możliwe, ale troska o stabilność sceny politycznej oraz doświadczenia korzystających z systemu JOW, skłaniają do skorzystania z następującego rozwiązania:

Poseł jest odwołany, gdy zweryfikowana liczba podpisów wyborców, domagających się jego odwołania, zbieranych po roku od wyborów, przekracza liczbę głosów, jakimi został wybrany. Odwołany może kandydować ponownie.

Spełnienie wszystkich zasad Reguły wyborczej JOW w wyborach do Sejmu RP, warunkuje pełną wolność i uczciwość wybierania posłów, podejmujących działanie dla dobra wspólnego oraz rokuje następujące efekty:
– Odpowiedzialność posłów przed ich wyborcami (w okręgach).
– Partnerstwo władzy z obywatelami, upowszechniające wśród obywateli poczucie odpowiedzialności za dobro wspólne, niezbędne w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego.
– Pozytywna selekcja kadr sprawujących władzę i stabilny rząd służący narodowi.
– W następstwie swobody kandydowania i podziału Polski na 460 JOW: decentralizacja życia politycznego, jego jawność i ożywienie, co sprzyja swobodnemu zawieraniu porozumień:
a) wewnątrzokręgowych, wyłaniających kandydatów o największych szansach zdobycia mandatu, wspólnych dla zbliżonych opcji politycznych;
b) międzyokręgowych, dla oddolnego tworzenia ugrupowań politycznych o zasięgu regionalnym i krajowym.
– Zmiana charakteru partii politycznych – z wodzowskiego na obywatelski.
– Utrudnienie dostępu do władzy dla ugrupowań skrajnych.

redakcja: Jerzy Gieysztor, aktualizacja 4 sierpnia 2015

mobile: +48665388826
http://prawica.net/39184
http://www.prawica.net/user/895

Na samym początku należy zaznaczyć, iż według maltańskiej konstytucji parlament składa się formalnie z Izby Reprezentantów oraz prezydenta, co jest rozwiązaniem niewątpliwie oryginalnym. Jednak w celu uniknięcia niejasności poniżej mianem parlamentu będę określał jedynie Izbę Reprezentantów.

Składa się ona z przynajmniej z 65 członków wybieranych na okres nie dłuższy niż pięć lat w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w trzynastu pięciomandatowych okręgach. Czynne i bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 18 lat i mieszkają w kraju. Każdy kandydat jest zobowiązany wpłacić kaucję w wysokości równej 100 dolarom amerykańskim, która przepada w razie nie uzyskania poparcia, wynoszącego przynajmniej 1/10 ilorazu wyborczego. Interesującym rozwiązaniem jest możliwość zgłoszenia swojej kandydatury w dwóch okręgach wyborczych.

Podział mandatów następuje według systemu pojedynczego głosu przechodniego (STV). Każdy wyborca oddaje głos na jednego kandydata w danym okręgu, mając możliwość jednoczesnego wskazania dalszych preferencji. Wybrany zostaje kandydat, który uzyska niezbędną do wyboru liczbę głosów, obliczoną na podstawie metody Hagenbacha-Bischoffa. Głosy ponad tę liczbę otrzymuje osoba wskazana przez wyborców jako druga. Podobna operacja odbywa się w odniesieniu do kandydata, który zdobył najmniejszą liczbę głosów – aż do obsadzenia wszystkich mandatów.

Po tym, jak w 1981 r. nastąpiła zdecydowana deformacja woli wyborców, tzn. gdy ponad połowę głosów zdobyła Partia Nacjonalistyczna, ale większość w Izbie Reprezentantów uzyskała Maltańska Partia Pracy, w 1987 roku wprowadzono mechanizm zapobiegający tego typu wydarzeniom, które w systemie dwupartyjnym są szczególnie rażące. Mechanizm ten polega na zapewnieniu partii zwycięskiej, która uzyskała absolutną większość głosów, ale mniej niż połowę miejsc w parlamencie dodatkowych czterech mandatów (bonus seats), tak by mogła cieszyć się większością mandatów. Od 1996 r. przydział bonusowych miejsc następuje nawet wtedy, kiedy ugrupowanie wygra wybory, uzyskując zwykłą większość głosów (ale mniej niż połowę mandatów).

Na podstawie:

K.A. Wojtaszczyk (red.), Systemy polityczne wybranych państw, Wyd. Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2004.

Wdzisiejszym odcinku Akademii JOW przyjrzymy się wyborom do izraelskiego parlamentu zwanego Knesetem.

Kneset jest parlamentem jednoizbowym składającym się ze 120 deputowanych wybieranych na 4-letnią kadencję. O wielkości jednoizbowej legislatywy zdecydowała jeszcze Tymczasowa Rada Państwa, ponieważ tak zwane Wielkie Zgromadzenie (naczelna rada religijna Żydów), ustanowione w V w. p.n.e. i istniejące do II w. p.n.e., składała się ze 120 mężczyzn.

Czynne prawo wyborcze posiadają obywatele, którzy do dnia wyborów ukończyli 18 lat. Bierne prawo wyborcze uzyskują obywatele z chwilą ukończenia 21 lat. Wybory odbywają się według ordynacji proporcjonalnej, która przewiduje 1,5% próg wyborczy, a tamtejszą specyfiką jest, że cały kraj stanowi jeden wielki okręg wyborczy. Partie wyborcze lub koalicje kilku partii po uzyskaniu podpisów 750 obywateli i opłaceniu kaucji ok. 7600 dolarów (która jest zwracana, gdy partia uzyska przynajmniej 1,5% głosów) zgłaszają listy kandydatów. Taka lista może zawierać maksymalnie 120 kandydatów – czyli tyle, ile jest miejsc w Knesecie.

Wyborca oddaje głos na jedną z list partyjnych, a nie na konkretnego kandydata. O otrzymaniu mandatu decyduje stopień poparcia danej listy przez wyborców i kolejność kandydatów na liście wyborczej. Tak wykreowani deputowani w dużej mierze swe miejsce w parlamencie zawdzięczają przywódcom swej partii i żeby móc ponownie się do niego dostać muszą być im wierni.

Na podstawie:

K.A. Wojtaszczyk (red.) Systemy polityczne wybranych państw. Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2004.

W. Żebrowski, Współczesne systemy polityczne. Zarys teorii i praktyka w wybranych państwach świata (podręcznik akademicki). Wyd. Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusickiego, Olsztyn 2005.

Możemy wyróżnić dwa rodzaje mandatu przedstawicielskiego:

1. Mandat wolny – opiera się na trzech założeniach:

a. Deputowany jest przedstawicielem całego narodu;

b. Zachowuje prawo do działania zgodnie z własnymi poglądami i orientacjami politycznymi;

c. Nie może być odwołany przed upływem kadencji.

2. Mandat imperatywny – jest przeciwieństwem mandatu wolnego i zakłada, że;

a. Deputowany jest przedstawicielem wyłącznie wyborców swojego okręgu;

b. Jest on zobowiązany do uwzględnienia opinii i oczekiwań własnego  elektoratu;

c. Może być odwołany przed upływem kadencji.

We współczesnych demokracjach powszechnym rozwiązaniem jest mandat wolny. Pierwszą demokracją, w której idea ta się wykrystalizowała była Wielka Brytania w połowie XVIII w. Z mandatem wolnym mamy również do czynienia w Polsce.

Należy jednak zaznaczyć, iż panuje zgoda co do tego, że przedstawione powyżej modele są typami idealnymi. W praktyce deputowany, choć posiada mandat wolny, musi liczyć się z głosem wyborców swego okręgu, w przeciwnym razie zmniejsza swoje szanse na wygraną w następnej elekcji.  Jeszcze istotniejszą rolę spełnia fakt związania deputowanego z partią polityczną.  Wymusza to na nim respektowanie jej ogólnej linii politycznej oraz poddaje rygorystycznej niekiedy dyscyplinie w głosowaniach.

Na podstawie:

A. Antoszewski, R. Herbut [red.], Leksykon politologii, wyd. atla 2, Wrocław 1999;

P. Sarnecki, Ustroje konstytucyjne państw współczesnych, Kraków 2003.

Na początku jednak, aby zrozumieć fenomen funkcjonowania demokracji w USA, należy powiedzieć słów kilka o nietypowym systemie partyjnym. Partie polityczne w Stanach nie są takimi samymi, jakie znamy z Polski czy innych krajów europejskich. Nie występują w nich np. deklaracje wstąpienia, składki członkowskie czy legitymacje partyjne. Członek partii to po prostu wyborca oddający głos na jej kandydatów. Amerykańskie ugrupowania partyjne to typowe machiny wyborcze, adresujące swe programy do jak największych grup społecznych i nastawione na osiągnięcie sukcesu w wyborach. Nie mamy tam również do czynienia ze szczególną dyscypliną partyjną (wręcz nagminne jest przyłączanie się niektórych Demokratów z Południa do Republikanów i  tworzenie w ten sposób w Kongresie tzw. Konserwatywnej koalicji).

Amerykański Kongres jest federalną władzą ustawodawczą, składającą się z dwóch równoprawnych izb – Izby Reprezentantów i Senatu.

Izba Reprezentantów spełnia funkcję reprezentacji całego narodu. Liczba mandatów z każdego stanu jest różna w zależności od liczby uprawnionych do głosowania (co 10 lat przeprowadza się spis ludności, który jest podstawą podziału mandatów w Izbie). Członkowie Izby Reprezentantów powoływani są na 2-letnią kadencję w wyborach powszechnych w okręgach jednomandatowych w systemie większości zwykłej (FPTP tzn. by wygrać nie trzeba uzyskać ponad 50% głosów). Aby mieć prawo głosu w wyborach do Izby Reprezentantów należy skończyć 18 lat. Natomiast by móc kandydować należy skończyć 25 lat, być obywatelem USA od przynajmniej 7 lat i zamieszkiwać w stanie, w którym chce się kandydować. W 47 z 50 stanów istnieją normy nakazujące dokonywanie selekcji kandydatów na podstawie publicznych prawyborów.

W wyniku naturalnej konsekwencji federalizmu Senat USA jest miejscem równoprawnej reprezentacji stanów. Tak więc każdy stan, niezależnie od liczby ludności, reprezentowany jest przez dwóch senatorów. Kadencja senatorów trwa 6 lat, jednak co 2 lata następuje odnowienie składu Senatu przez wybór 1/3 nowych senatorów. Każdorazowo wybory odbywają się w okręgu wyborczym, którym jest cały stan. Wybory odbywają się według tych samych zasad co do Izby Reprezentantów z tym wyjątkiem, że kandydat na senatora musi mieć skończone 30 lat i być obywatelami USA od lat 10.

Tak więc w USA co dwa lata (w listopadzie) odbywają się wybory, w których obywatele wybierają Izbę Reprezentantów oraz 1/3 Senatu. Co drugie takie wybory są dodatkowo połączone z wyborami prezydenckimi i one właśnie cieszą się największą frekwencją.

Na podstawie:

R. Balicki, Ustroje państw współczesnych, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003;

E. Gdulewicz, W. Kręcisz, W. Orłowski, W. Skrzydło, W. Zakrzewski, Ustroje państw współczesnych, Wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1997.

Kadencja Izby Gmin trwa maksymalnie 5 lat, lecz partia rządząca w dowolnym momencie (czyt.: najdogodniejszym dla siebie) może zaproponować monarsze rozwiązanie pierwszej izby parlamentu, a ten – zgodnie ze zwyczajem konstytucyjnym – rozwiązuje ją, tym samym doprowadzając do wyborów. Powszechne wybory do Izby Gmin odbywają się według ordynacji większościowej (większość względna – kandydat z największą liczbą głosów wygrywa) w jednomandatowych okręgach wyborczych. W ostatnich wyborach Wielka Brytania podzielona była na 650 takich okręgów (o 4 więcej niż podczas poprzedniej elekcji). Aby zagłosować należy mieć ukończone 18 lat, zaś żeby starać się o mandat – 21. By kandydować do Izby Gmin nie trzeba być członkiem żadnej partii politycznej, wystarczy zebrać 10 podpisów mieszkańców swojego okręgu wyborczego i wpłacić kaucję w wysokości 500 funtów szterlingów, która jest zwracana, gdy kandydat zbierze ponad 5% głosów w swoim okręgu.

W ostatnich wyborach, przeprowadzonych 6 maja 2010 roku, do Izby Gmin dostało się 10 różnych partii politycznych oraz jeden poseł niezrzeszony.

Na podstawie: W. Żebrowski, Współczesne systemy polityczne. Zarys teorii i praktyka w wybranych państwach świata. Wyd. Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusickiego, Olsztyn 2005.