Wybory do Zgromadzenia Narodowego w Republice Południowej Afryki

W tym tygodniu w Akademii JOW przyjrzymy się wyborom do Zgromadzenia Narodowego w Republice Południowej Afryki, w której obowiązuje specyficzna ordynacja proporcjonalna.

Zgodnie z Konstytucją RPA Zgromadzenie Narodowe nie może liczyć mniej niż 350 i nie więcej niż 400 posłów. Liczba ta jest każdorazowo ustalana w drodze ustawy. Czynne i bierne prawo wyborcze przysługuje każdemu obywatelowi RPA, który ukończył 18 lat.

Aby wziąć udział w wyborach należy się zarejestrować. Zgodnie z ordynacją wyborczą może to uczynić każdy obywatel, mający czynne prawo wyborcze oraz posiadający dokument potwierdzający jego tożsamość. Aby wziąć udział w wyborach partie muszą zostać zarejestrowane i złożyć przedstawicielowi Komisji Wyborczej listy kandydatów, oświadczenia kandydata oraz deklarację poparcia kandydata, podpisaną przez kierownictwo partii i członków i potwierdzającą, że kandydaci mogą w świetle konstytucji brać udział w elekcji.

W wyborach stosuje się ordynację proporcjonalną. Połowa mandatów obsadzana jest w dziewięciu regionalnych, wielomandatowych okręgach wyborczych. Drugą połowę mandatów zajmują kandydaci z list ogólnokrajowych poszczególnych ugrupowań. Wyborca oddaje tylko jeden głos – na listę regionalną. Liczba mandatów zdobytych z listy krajowej wyliczana jest automatycznie, na podstawie wyników w okręgach. Stosuje się przy tym zasadę, iż ugrupowanie otrzymuje cztery mandaty z listy krajowej za każdy procent poparcia, jaki uzyskało w wyborach w skali całego kraju (po zsumowaniu głosów ze wszystkich okręgów).

Konstytucja RPA przewiduje dwie sytuacje, w których poseł może utracić mandat – gdy utraci bierne lub czynne prawo wyborcze oraz gdy jest nieobecny na obradach bez uzyskania na to zgody, w okolicznościach ustalonych przez Zgromadzenie, jako powodujące utracenie mandatu. Każdy poseł, chcąc opuścić obrady na dłużej niż piętnaście kolejnych dni, musi otrzymać zgodę Izby lub Komisji uprawnionej do wydawania takiej zgody.

Opracowane na podstawie:

K.A. Wojtaszczyk (red.), Systemy polityczne wybranych państw, wyd. Dom Wydawniczy ELIPSA, Warszawa 2004;

pl.wikipedia.org

Wybory do Bundestagu w Niemczech

W dzisiejszym odcinku Akademii JOW przyjrzymy się wyborom do niemieckiego Bundestagu, w których obowiązuje ordynacja mieszana.

Prawo głosowania w wyborach posiada „każdy Niemiec” (jak ujęto to w ustawie), który ukończył 18 rok życia i przebywa na terytorium Niemiec przynajmniej 3 miesiące. Bierne prawo wyborcze przysługuje osobom, które skończyły 21 lat. Aby móc kandydować w okręgu jednomandatowym wystarczy przedstawić kandydaturę popartą 200 podpisami mieszkańców okręgu. Należy zwrócić jednak uwagę na specyficzne rozwiązanie niemieckiego systemu partyjnego. Ordynacja wyborcza nie tylko uniemożliwia wyborcy wskazanie kandydata spośród umieszczonych na liście (czyli w praktyce to władze partii określają, kto ma zostać deputowanym , przez kolejność umieszczania go na liście wyborczej), ale nawet precyzuje , iż z ramienia partii politycznej może zostać zgłoszona jedynie kandydatura  osoby zatwierdzonej w tajnym głosowaniu członków partii lub ich delegatów dla danego okręgu.

System wyborczy Niemiec jest połączeniem systemu większościowego i proporcjonalnego. Połowa miejsc jest obsadzana w jednomandatowych okręgach wyborczych według systemu większościowego (większość względna). Natomiast druga połowa deputowanych jest wybierana w wyborach proporcjonalnych. Wielomandatowym okręgiem wyborczym jest w tym wypadku kraj związkowy. Kandydować można jednocześnie w okręgu jednomandatowym i z listy partyjnej (w dowolnym kraju związkowym). Postanowienia te pozwalają partii wprowadzić do Bundestagu ważnych dla niej polityków, niezależnie od zaufania społecznego, jakim się cieszą.

W związku z takim podziałem mandatów każdy wyborca dysponuje dwoma głosami. „Głos pierwszy” (Erststimme) oddawany jest na kandydata w jednomandatowym okręgu wyborczym, natomiast „głos drugi” (Zweitstimme) na jedną z wystawionych w danym kraju list partyjnych. W jednomandatowych okręgach wyborczych wybrany zostaje ten kandydat, który uzyska zwykłą większość głosów. Jednak partia polityczna może utrzymać zdobyte mandaty, jeżeli jej kandydaci osiągną sukces w przynajmniej trzech takich okręgach.

Natomiast dokonując podziału mandatów z list partyjnych czyni się to w odniesieniu do każdego kraju oddzielnie. Liczba mandatów do obsadzenia undestaguw każdym kraju jest zależna od liczby mieszkańców.  Podział mandatów odbywa się zgodnie z systemem proporcjonalnym (d’Hondta). W podziale mandatów mogą uczestniczyć wyłącznie te partie, które zdobyły co najmniej 5% głosów lub uzyskały co najmniej 3 mandaty w okręgach jednomandatowych. Głosy „drugie”, oddane na partie, która nie uczestniczyła w podziale mandatów, przepadają.

Wyborca ma prawo oddać głos bez żadnych ograniczeń, może więc „głos pierwszy” oddać na imiennie określonego kandydata jednej partii, a w wyborach proporcjonalnych „głos drugi” oddać na listę innej partii.

W oparciu o:

R. Balicki, Ustroje państw współczesnych, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003.

Wybory do izraelskiego Knesetu

Wdzisiejszym odcinku Akademii JOW przyjrzymy się wyborom do izraelskiego parlamentu zwanego Knesetem.

Kneset jest parlamentem jednoizbowym składającym się ze 120 deputowanych wybieranych na 4-letnią kadencję. O wielkości jednoizbowej legislatywy zdecydowała jeszcze Tymczasowa Rada Państwa, ponieważ tak zwane Wielkie Zgromadzenie (naczelna rada religijna Żydów), ustanowione w V w. p.n.e. i istniejące do II w. p.n.e., składała się ze 120 mężczyzn.

Czynne prawo wyborcze posiadają obywatele, którzy do dnia wyborów ukończyli 18 lat. Bierne prawo wyborcze uzyskują obywatele z chwilą ukończenia 21 lat. Wybory odbywają się według ordynacji proporcjonalnej, która przewiduje 1,5% próg wyborczy, a tamtejszą specyfiką jest, że cały kraj stanowi jeden wielki okręg wyborczy. Partie wyborcze lub koalicje kilku partii po uzyskaniu podpisów 750 obywateli i opłaceniu kaucji ok. 7600 dolarów (która jest zwracana, gdy partia uzyska przynajmniej 1,5% głosów) zgłaszają listy kandydatów. Taka lista może zawierać maksymalnie 120 kandydatów – czyli tyle, ile jest miejsc w Knesecie.

Wyborca oddaje głos na jedną z list partyjnych, a nie na konkretnego kandydata. O otrzymaniu mandatu decyduje stopień poparcia danej listy przez wyborców i kolejność kandydatów na liście wyborczej. Tak wykreowani deputowani w dużej mierze swe miejsce w parlamencie zawdzięczają przywódcom swej partii i żeby móc ponownie się do niego dostać muszą być im wierni.

Na podstawie:

K.A. Wojtaszczyk (red.) Systemy polityczne wybranych państw. Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2004.

W. Żebrowski, Współczesne systemy polityczne. Zarys teorii i praktyka w wybranych państwach świata (podręcznik akademicki). Wyd. Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusickiego, Olsztyn 2005.

Mandat przedstawicielski

Mandat przedstawicielski to upoważnienie do działania w imieniu wyborców, udzielone poprzez wybory. Obejmuje prawo do przedstawiania opinii i głosowania nad kwestiami będącymi przedmiotem debaty i dyskusji. Mandat udzielany jest na czas ograniczony (czas jego trwania nazywany jest kadencją).

Możemy wyróżnić dwa rodzaje mandatu przedstawicielskiego:

1. Mandat wolny – opiera się na trzech założeniach:

a. Deputowany jest przedstawicielem całego narodu;

b. Zachowuje prawo do działania zgodnie z własnymi poglądami i orientacjami politycznymi;

c. Nie może być odwołany przed upływem kadencji.

2. Mandat imperatywny – jest przeciwieństwem mandatu wolnego i zakłada, że;

a. Deputowany jest przedstawicielem wyłącznie wyborców swojego okręgu;

b. Jest on zobowiązany do uwzględnienia opinii i oczekiwań własnego  elektoratu;

c. Może być odwołany przed upływem kadencji.

We współczesnych demokracjach powszechnym rozwiązaniem jest mandat wolny. Pierwszą demokracją, w której idea ta się wykrystalizowała była Wielka Brytania w połowie XVIII w. Z mandatem wolnym mamy również do czynienia w Polsce.

Należy jednak zaznaczyć, iż panuje zgoda co do tego, że przedstawione powyżej modele są typami idealnymi. W praktyce deputowany, choć posiada mandat wolny, musi liczyć się z głosem wyborców swego okręgu, w przeciwnym razie zmniejsza swoje szanse na wygraną w następnej elekcji.  Jeszcze istotniejszą rolę spełnia fakt związania deputowanego z partią polityczną.  Wymusza to na nim respektowanie jej ogólnej linii politycznej oraz poddaje rygorystycznej niekiedy dyscyplinie w głosowaniach.

Na podstawie:

A. Antoszewski, R. Herbut [red.], Leksykon politologii, wyd. atla 2, Wrocław 1999;

P. Sarnecki, Ustroje konstytucyjne państw współczesnych, Kraków 2003.